Loader

ყირიმში ადამიანის უფლებების დარღვევა და მათი მონიტორინგის უნივერსალური მექანიზმები

რუსეთის ფედერაციის მიერ 2014 წლიდან ყირიმის ანექსიის მცდელობა დაგმობილია არაერთ საერთაშორისო აქტში, მათ შორის გაეროს გენერალური ასამბლეის რეზოლუციებში 68/262, 75/192, 75/29, ეუთოს საპარლამენტო ასამბლეის რეზოლუციებსა და საპარლამენტო ასამბლეაზე.

ყირიმში ადამიანის უფლებების დარღვევების, ნახევარკუნძულზე შესაბამისი რასობრივი და სხვა დისკრიმინაციის საკითხი ახლა განიხილება საერთაშორისო სასამართლოებში, მათ შორის საერთაშორისო სასამართლოს (საქმე 166) და ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოში (საქმე 20958/14 და სხვები), რომელზეც  შუალედური გადაწყვეტილებებიცაა მიღებული.

ეს აქტები ეხებოდა რუსეთის მხრიდან ძირითადი სამოქალაქო, პოლიტიკური, ეკონომიკური, სოციალური, კულტურული და ეკოლოგიური უფლებების, აგრეთვე მკვიდრი მოსახლეობისა და ყირიმში სხვა ეთნიკური, ენობრივი და რელიგიური ჯგუფების კოლექტიური უფლებების დარღვევას. ეს საკითხები გახდა გაეროს სადამკვირვებლო მისიისა და უკრაინის ეუთოს სადამკვირვებლო მისიის მუდმივი შესწავლის საგანი. ახლა ადამიანის უფლებების სფეროში მრავალი სპეციალიზებული სააგენტო და გაეროს სტრუქტურაა, რომელთა განსაკუთრებული ინტერესები ყირიმში არსებულ ვითარებას მოიცავს. აღსანიშნავია გაეროს სპეციალური მომხსენებლების როლი, რომლებიც მოქმედებენ გაეროს ადამიანის უფლებათა საბჭოს ეგიდით და ყოველწლიურად საკუთარ კვლევას წარუდგენენ ამ საბჭოს და გაეროს გენერალურ ასამბლეას.

ყირიმის რეინტეგრაციის ასოციაცია, როგორც რეგისტრირებული საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია, რომელსაც აქვს ოფისები პარიზსა და კიევში, დიდ ყურადღებას უთმობს ამგვარ სპიკერებთან თანამშრომლობას. 2021 წელს ჩვენი ასოციაცია დაუკავშირდა უამრავ სპიკერს და მიაწოდა მათ შესაბამისი მისამართები ყირიმთან დაკავშირებული ადამიანის უფლებების სხვადასხვა საკითხებზე. კერძოდ, გაეროს მონობის თანამედროვე ფორმების სპეციალური მომხსენებლს დოქტორ ტომოია ობოკატას და ასოციაციამ მომავალი მოხსენებისათვის მომხსენებელს აღუწერა კავშირი იძულებითი გადაადგილებისა და მონობის თანამედროვე ფორმებს შორის.

ARC– მ აღნიშნა, რომ ყირიმში რუსეთის “ხელისუფლების” პოლიტიკა მოიცავს უკრაინის მოქალაქეების დისკრიმინაციას ნახევარკუნძულზე იმ ადამიანების წინააღმდეგ რომლებმაც უარი თქვეს ან ვერ მიიღეს ე.წ. “რუსეთის მოქალაქეობა” 2014 წლის შემდეგ, როდესაც რუსეთის ფედერაციამ ყირიმის ნახევარკუნძული გამოაცხადა “საკუთარ ტერიტორიად”.  ასეთი მოქალაქეები ყირიმში ცხოვრობდნენ ანექსიის მცდელობამდე ან ნახევარკუნძულზე ჩავიდნენ მოგვიანებით, უკრაინის აღმოსავლეთში რუსეთის აგრესიისა და მიმდინარე შეიარაღებული კონფლიქტის გამო. ყირიმში უკრაინის ამ მოქალაქეებს რუსეთის “ხელისუფლება” განიხილავს, როგორც “უცხოელს”, რომლებმაც უნდა მიიღონ “ბინადრობის ნებართვა” და “სპეციალური ნებართვა” სამუშაოდ. სინამდვილეში, ათასობით ასეთ ადამიანს არ შეუძლია მიიღოს “ბინადრობის ნებართვა” და “სპეციალური ნებართვები” ყირიმში არსებული სრული კორუფციისა და ბიუროკრატიის სისტემის გამო, აგრეთვე რეგიონში რუსეთის “ხელისუფლების” პოლიტიკური პოზიციის გამო .

როგორც  გაეროს ადამიანის უფლებათა უმაღლესი კომისრის ოფისმა (OHCHR) თავის ოცდამეერთე მოხსენებაში აღნიშნა, 2020 წელს ყირიმის “სასამართლოებმა” მიიღეს “გადაწყვეტილებები” მინიმუმ 178 ადამიანის “დეპორტაციის” და “იძულებითი გაძევების” შესახებ, რომლებიც რუსეთის ფედერაციის საემიგრაციო “კანონმდებლობით” ითვლებიან “უცხოელებად”; მათ შორის უკრაინის 105 მოქალაქე (93 კაცი და 12 ქალი).

უკრაინის იმ მოქალაქეებს, რომლებსაც ყირიმის დატოვება “დაავალეს”, არ ჰქონდათ “რუსეთის ფედერაციის პასპორტი”, არ ჰქონდათ რეგისტრაციის ან “ბინადრობის ნებართვა” უკრაინის მატერიკზე, ან არ მიმართეს ან არ მიიღეს რუსული “რეზიდენციის ნებართვა ”, და ამრიგად, ითვლებოდნენ პირებად, რომლებსაც ”არ აქვთ ყირიმში ცხოვრების უფლება”.

2019 წლის განმავლობაში ყირიმიდან 360 – ზე მეტი ადამიანი იქნა დეპორტირებული, პირველ რიგში, სიმფეროპოლიდან, სევასტოპოლიდან და ყირიმის სამხრეთ სანაპიროდან, და ეს არის რუსეთის ფედერაციის “ხელისუფლების” მიზნობრივი პოლიტიკის ნაწილი, რომლითაც ისინი “მოსპობენ” მოსახლეობას, რომელიც მათ არ მოსწონთ. ამ მიზნებისათვის, ყირიმში ე.წ. “სასამართლოებმა”, როგორც წესი, გამოიყენეს რუსეთის ფედერაციის ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 18.8 მუხლი (“უცხოელის მიერ რუსეთის ფედერაციაში ბინადრობის რეჟიმის დარღვევა”). მაგრამ ზოგჯერ ამგვარი დეპორტაციისთვის იყენებდნენ ე.წ. “სასამართლოებს” და ამ კოდექსის 18.10 მუხლს (“უცხოელის უკანონო შრომითი საქმიანობა რუსეთის ფედერაციაში”).

ზოგიერთ ამ შემთხვევას იყენებდა რუსეთის სახელმწიფო პროპაგანდა უკრაინის, უკრაინელების და უკრაინის მოქალაქეების მიმართ სიძულვილის ენის გასაძლიერებლად. მაგალითად, 2018 წლის თებერვალში, ოფიციალურმა რუსულმა მედიამ “როსიისკაია გაზეტამ” გამოაქვეყნა სტატია “23 უკრაინელი მიგრანტი მუშა გაასახლეს ყირიმიდან”, რომელიც ეხებოდა მუშების ჯგუფის მონაწილეობას სოფელ ნოვოუზერნოეს (დასავლეთ ყირიმი) საბავშვო ბაღის რეკონსტრუქციაში. თვით ტერმინი “სტუმრად მუშაკები”, რომელსაც ადრე მხოლოდ ნაცისტური რეჟიმი იყენებდა გერმანიაში, თავისთავად აჩვენებს რუსეთის “ხელისუფლების” რეალურ დამოკიდებულებას უკრაინის მოქალაქეების შრომითი უფლებების მიმართ.

ამრიგად, ყირიმში უკრაინის ყველა ასეთი მოქალაქე დაუცველია შესაძლო დეპორტაციისგან და ამიტომაც მათი გარანტიების გარეშე და ყველაზე დაბალი გადასახადებით იყენებენ. ამიტომ, უკრაინელების ასეთი მუშაობა საკუთარი სახელმწიფოს ტერიტორიაზე, რუსეთის მიერ უკანონოდ ოკუპირებული, სინამდვილეში მონობის სპეციფიკური ფორმაა.

უკრაინის ოკუპირებული ტერიტორიიდან უკრაინის მკვიდრთა დეპორტაცია საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის ნორმების დარღვევაა, ეს არის ყირიმში ჩადენილი რუსეთის ფედერაციის დე ფაქტო “ხელისუფლების” კიდევ ერთი სამხედრო დანაშაული. ყირიმში უკრაინის მოქალაქეების ოჯახებისგან განცალკევება არღვევს პირადი და ოჯახური ცხოვრების პატივისცემის უფლებას. ყირიმის მაცხოვრებლების დევნა რუსული “დოკუმენტების” არარსებობის გამო არღვევს რიგ საერთაშორისო ნორმებს. ამგვარი დოკუმენტების არარსებობა ფაქტობრივად გახდა ნიშანი იმისა, რომ უკრაინის მოქალაქეები რეგულარულად განიხილებიან ყირიმში, მათ შორის შრომითი უფლებებისა და გადაადგილების თავისუფლება.

და  გაეროს სპეციალურ მომხსენებელთან დოქტორ მარკოს ა. ორელანასთან შეხვრდრის დროს ARC ამ თემასაც შეეხო.

აგრეთვე განიხილეს ადამიანის უფლებები მეცნიერების, მეცნიერული ურთიერთობების დინამიკის შესწავლის კონტექსტში. პროგრესი, სამეცნიერო ინფორმაცია, სამეცნიერო და პოლიტიკური რისკი, რომელიც დაკავშირებულია სიცოცხლისთვის საშიში ნივთიერებებისა და ნარჩენების ციკლთან, მათ შორის, პროგრესის მიღებიდან სარგებლობის უფლების რისკები. ARC ექსპერტების შესაბამისი განცხადება მიეძღვნა ჩრდილოეთ ყირიმში მდებარე ყირიმის ტიტანის ქიმიური ქარხნის (TITAN) ტოქსიკური დაბინძურების სიტუაციას, რომელიც აღმოსავლეთ ევროპაში ტიტანის დიოქსიდის პიგმენტის უდიდესი მწარმოებელია და მდებარეობს არმიანსკში, ყირიმში.

ARC- მ მოსაუბრეს მიუთითა, რომ 2014 წელს რუსეთის მიერ ყირიმის ანექსიის მცდელობის შემდეგ, კერძო შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოება Titan Investments დარეგისტრირდა მოსკოვში და ქარხნის სახელი შეიცვალა და  უკრაინის ქიმიური პროდუქტები, კომპანიის სახელის შეცვლით ხელმოსაწვდომი გახადა. საქმე ისაა, რომ მოსკოვის კომპანია ქირაობს უკრაინის ქიმიური პროდუქტების ქარხანას და ასევე ამარაგებს და ექსპორტს ახდენს პროდუქტებისა. ამ საქმიანობის ფარგლებში, 2014 წლიდან, გაიზარდა ნიადაგის, ატმოსფეროს, მიწისქვეშა წყლების და სივაშის ყურისა და შავი ზღვის კარკინცკის ყურის დაბინძურება.

ყირიმის ტიტანის ქარხნის მახლობლად მდებარე ტერიტორიები, კერძოდ კალანჩატსკისა და ჩაპლინსკის რაიონები ხერსონის რეგიონში, აგრეთვე ქალაქები არმიანსკი და კრასნოპერეკოპსკი ჩრდილოეთ ყირიმში, 2018 წლის 23 აგვისტოს დაზარალდა მავნე გაზის, გოგირდის დიოქსიდის, რომელიც სავარაუდოდ ქარხნის წყალსაცავიდან მოვიდა. რუსეთის დე ფაქტო “ხელისუფლებამ” არმიანსკიდან 4 ათასზე მეტი ბავშვი გამოიყვანა, ხოლო უკრაინის ხელისუფლებამ განაცხადა, რომ 2018 წლის სექტემბერში ათობით ადამიანმა სამედიცინო დახმარება სთხოვა მატერიკალურ უკრაინაში ქარხანა არ შეჩერებულა და ის კიდევ უფრო აბინძურებს გარემოს ყირიმში რუსეთის “ხელისუფლების” რეაგირების გარეშე.

გაეროს სპეციალური მომხსენებლისათვის აზრისა და გამოხატვის თავისუფლების უფლების ხელშეწყობისა და დაცვის საკითხზე ქალბატონ ირინე ხანს  ასოციაციამ ყურადღება გაამახვილა დეზინფორმაციის მთავარ საკითხებზე. ჩვენ აღვნიშნეთ, რომ პროტესტი უკრაინის, უკრაინელების და მკვიდრი ყირიმის თათრული ხალხის, აგრეთვე ყველა სხვა ეთნიკური ჯგუფის წარმომადგენლების წინააღმდეგ, რუსების გარდა, ყირიმის საინფორმაციო ლანდშაფტის საერთო მახასიათებლად იქცა. დეზინფორმაცია ვრცელდება ისტორიულ მოვლენებზე და აქტუალურ პოლიტიკურ, სოციალურ, ეკონომიკურ და გარემოს დაცვის საკითხებზე. ამავე დროს, დაუშვებელია ალტერნატიული მოსაზრებები, ხოლო ვინც გამოთქვამს მათ, ექვემდებარება შევიწროება და დისკრიმინაცია. საგანგაშო ტენდენცია 2020-2021 წლებში იყო COVID-19 საგანგებო სიტუაციის ფონზე ყირიმში ეპიდემიური მდგომარეობის შესახებ ყალბი ინფორმაციის განზრახ გავრცელება.

ყირიმში რუსეთის “ხელისუფლება” მედიასთან კონტროლის გარდა, იყენებს ე.წ. “დამოუკიდებელი ბლოგერების” და სოციალურ ქსელებში გავლენიანი და მესინჯერების (მაგალითად, “Telegram”) მომსახურებას რუსეთის სპეცსამსახურების მიერ დეზინფორმაციული შეტყობინებების გასამყარებლად. . ამავდროულად, ალტერნატიული მოსაზრებების გამომხატველი ბლოგერები ყველანაირად იჩაგრებიან, მათ შორის ყირიმიდან გაძევებით, რასაც მოწმობს ევგენი გაიორონსკის მაგალითი, რომელიც იძულებული გახდა დაეტოვებინა ნახევარკუნძული.

ARC ასევე ესაუბრა გაეროს დამოუკიდებელ ექსპერტს სექსუალური ორიენტაციისა და გენდერული იდენტობის საფუძველზე ძალადობისა და დისკრიმინაციისგან დაცვის საკითხებში, ბატონ ვიქტორ მადრიგალ-ბორლოზს. ჩვენ ექსპერტს ვაცნობეთ, რომ 2013 წელს რუსეთმა მიიღო ფედერალური კანონი 135-FZ, რომელიც ავსებს რუსეთის ფედერაციის ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსს 6.21 მუხლით “არასტანდარტული სექსუალური ურთიერთობების განვითარება არასრულწლოვნებისთვის” 100,000 მანეთის ჯარიმით ფიზიკური პირებისთვის და ერთი მილიონი მანეთი იურიდიული პირებისთვის შესაძლო „ადმინისტრაციული გაძევება რუსეთის ფედერაციიდან“ იმ უცხოელთათვის, რომლებმაც ჩაიდინეს ასეთი დანაშაული.

ამ ნორმებს რუსეთის ფედერაცია იყენებს ყირიმში, პირდაპირი დარღვევით ჟენევის IV კონვენციის მოთხოვნების შესაბამისად, რომელიც კრძალავს ოკუპანტი სახელმწიფოს საკუთარი სადამსჯელო კანონმდებლობის გამოყენებას ოკუპირებული ტერიტორიის მაცხოვრებლებთან დაკავშირებით. უკრაინას არ აქვს შესაბამისი ნორმა საკუთარ კანონმდებლობაში და არ ითვალისწინებს სქესის თავისუფლების შევიწროებას კონტროლირებადი ორიენტაცია და გენდერული იდენტობა. ჩვენ გაეროს ექსპერტს მივუთითეთ, რომ რუსეთის “ხელისუფლებამ” ყირიმში არ გამოიყენა რაიმე პოლიტიკა, პროგრამა ან პრაქტიკა სხვადასხვა სექსუალური ორიენტაციისა და გენდერული იდენტურობის მიმართ, არ ჩაატარა ქმედებები, რომლებიც მიზნად ისახავდა ძალადობასა და დისკრიმინაციას სექსუალური ორიენტაციისა და გენდერული იდენტობის საფუძველზე. . ეს პრობლემები ზოგადად აკრძალულია ყირიმში საზოგადოების განხილვისთვის.

ასოციაციამ ასევე უპასუხა გაეროს სპეციალური მომხსენებლის მკვიდრი ხალხის უფლებების ბატონი ფრანსისკო კალი ცაის კითხვარზე მისი მომავალი ანგარიშის შესახებ ურბანული მოსახლეობის მდგომარეობის შესახებ, რომელიც გამოცხადდება გაეროს გენერალური ასამბლეის 76-ე სესია. ARC წარმოდგენა კონცენტრირებული იყო მკვიდრი მოსახლეობის, ყირიმის თათრების, ყირიმის ყარაიტების და კრიმჩაკების, ყირიმში გასაჭირში. ასოციაციამ მომხსენებელს აცნობა, რომ ყირიმის თათრების დაბრუნებისთანავე, 90-იანი წლების გადასახლების ადგილებიდან, მათ მიერ მიღებული მიწის ნაკვეთების კონცენტრირება მოხდა ცენტრალური ყირიმის სოფლებში, რამაც გამოიწვია ყირიმის თათრული დასახლებების ”სატელიტური” შექმნა. სიმფეროპოლთან და სხვა ქალაქებთან ახლოს. ამასთან, ახლა დაპყრობილ ყირიმში ეკონომიკური კრიზისი ყირიმის თათრებს აიძულებს სიმფეროპოლში გადავიდნენ. ეს მნიშვნელოვანია, რადგან სწორედ სიმფეროპოლი გახდა “დანიშნულების ადგილი” რუსეთის მოქალაქეების ყირიმში უკანონოდ ჩამოსახლებული მოქალაქეების უმრავლესობისა, მათ შორის სამხედროების, თანამდებობის პირთა, დამსჯელთა და მათი ოჯახის წევრებისა. ქალაქის მოსახლეობა 2014 წელს 300 000-დან 2020 წელს გაიზარდა 500 000-მდე და კვლავ იზრდება.

ამასთან, სიმფეროპოლის ინფრასტრუქტურა, წყალმომარაგებისა და კანალიზაციის სისტემების, საგზაო ქსელის, სკოლების, საბავშვო ბაღების, საავადმყოფოების ჩათვლით, არ აკმაყოფილებს მისი ნახევარი მილიონი მაცხოვრებლის საჭიროებებს. 2020-2021 წლებში ქალაქში გაუფრთხილებლობით მოგზაურობამ და რუსეთის “ხელისუფლების” რეგიონალურმა მენეჯმენტმა გამოიწვია წყლის სისტემური კრიზისი სიმფეროპოლში და ყირიმის თათრების ურბანიზებული დასახლებების სხვა დასახლებებში. გარდა ამისა, რუსეთის კომერციული სტრუქტურების მიერ საცხოვრებელი და არასაცხოვრებელი შენობების ქაოტური განვითარება ასოცირდება “ძალაუფლებასთან”, თან ახლავს მინიმალური არქიტექტურული და უსაფრთხოების სტანდარტების დაცვა, ანადგურებს უნიკალურ ლანდშაფტებს და რისკებს ქმნის ყირიმის ქალაქების მაცხოვრებლები.

უკვე ჩატარებული ღონისძიებების ფარგლებში, ARC ექსპერტები მიიჩნევენ, რომ გაეროს სპეციალური მომხსენებლების ამჟამინდელი საქმიანობა, მათ შორის მათი ვიზიტები უკრაინაში, მათ შორის ყირიმში, ხელს შეუწყობს ინფორმაციის შეგროვებას და გაეროს ორგანოებს საშუალებას მისცემს პირველადი შთაბეჭდილება მოახდინონ ადამიანზე. რეგიონში უფლებების მდგომარეობა.

ამავე დროს, გვესმის, რომ რუსეთი მუდმივად მუშაობს გაეროს სტრუქტურებში საკუთარი “ყირიმის დღის წესრიგის” შესაქმნელად, რაც პირდაპირ ეწინააღმდეგება საერთაშორისო სამართლის მოთხოვნებს და ყირიმში ადამიანის უფლებების დარღვევასთან დაკავშირებულ რეალურ ფაქტებს. რუსეთს ასევე შეუძლია სპეციალური მომხსენებლების მექანიზმების გამოყენება ყირიმში განვითარებული მოვლენების შესახებ დეზინფორმაციის გადასაცემად. ჩვენ შეგვიძლია მოვიყვანოთ გაეროს სპეციალური მომხსენებლის, ბ-ნი დევიდ რ. ბოიდის, ბ-ნი დევიდ რ. ბოიდის, კვლევის “ძალიან ბინძური, ძალიან ცოტა, ძალიან ბევრი: წყლის გლობალური კრიზისი და ადამიანის უფლებები” მომზადების კვლევის მაგალითი. მან უკვე წარადგინა აბსურდული და ყალბი ანგარიში, მაგრამ ჩვენი ასოციაციის მოხსენება მომხსენებელმა არ ასახა არასამთავრობო ორგანიზაციების სხვა გამოქვეყნებულ ანგარიშებთან ერთად.

ასევე არსებობს რისკი, რომ გაეროს სპეციალური მომხსენებლის საქმიანობა ადამიანის უფლებების რეალიზაციაზე ცალმხრივი იძულებითი ზომების ნეგატიურ გავლენაზე, რომელიც ახლა ემზადება მოხსენებას ცალმხრივი ავტორიზაციის პოლიტიკის შესახებ რუსეთმა გამოიყენოს საკუთარი საჭიროებები, კერძოდ ყალბი ნარატივების გავრცელება და სანქციების შესუსტების მცდელობები, ცივილიზებული ერების პოლიტიკა ყირიმის პრობლემასთან დაკავშირებით.

 

Нарушение прав человека в Крыму и универсальные механизмы их мониторинга

Борис Бабин, эксперт Ассоциации реинтеграции Крыма

Попытки аннексии Крыма Российской Федерацией с 2014 года были осуждены в ряде международных актов, включая резолюции Генеральной Ассамблеи ООН 68/262, 75/192, 75/29, резолюции Парламентской Ассамблеи ОБСЕ, Парламентской Ассамблеи Совета Европы. Нарушения прав человека в Крыму, соответствующая расовая и иная дискриминация на полуострове сейчас рассматриваются в международных судах, включая Международный суд (дело 166) и Европейский суд по правам человека (дело 20958/14 и другие), вынесших промежуточные решения.

Эти акты уделили особое внимание грубым нарушениям Россией основных гражданских, политических, экономических, социальных, культурных и экологических прав человека, а также коллективных прав коренных народов и других этнических, языковых и религиозных групп в Крыму. Эти вопросы стали постоянным предметом изучения Мониторинговой миссии ООН и Мониторинговой миссии ОБСЕ в Украине. Но сейчас в области прав человека функционирует множество специализированных учреждений и структур ООН, особые интересы которых охватывают ситуацию в Крыму. Стоит вспомнить о роли специальных докладчиков ООН, действующих под эгидой Совета ООН по правам человека и ежегодно отчитывающихся, предоставляющих собственные исследования, в данный Совет и в Генеральную Ассамблею ООН.

Ассоциация реинтеграции Крыма, как зарегистрированная международная неправительственная организация с офисами в Париже и Киеве, уделяет большое внимание вопросам сотрудничества с такими докладчиками. В 2021 году наша Ассоциация общалась с рядом докладчиков и предоставляла им соответствующие обращения по различным вопросам прав человека, связанных с Крымом. В частности, в своем обращении к Специальному докладчику ООН по вопросам современных форм рабства, доктору Томоя Обоката [1], Ассоциация описала связь между принудительным перемещением и современными формами рабства для будущего отчета докладчика на 48-й сессии Совета по правам человека ООН.

АРК отметила, что политика российской «власти» в Крыму включает дискриминацию граждан Украины на полуострове, которые отказались либо не смогли получить так называемое «российское гражданство» после 2014 года, когда РФ объявила Крымский полуостров якобы «собственной территорией». Такие граждане Украины проживали в Крыму до попытки аннексии либо прибыли на полуостров позже, из-за российской агрессии на Востоке Украины и длящегося вооруженного конфликта. Данные граждане Украины в Крыму рассматриваются российской «властью» как «иностранцы», которые должны получить «вид на жительство» и «специальное разрешение» для работы. Но на самом деле тысячи таких лиц не могут получить «вид на жительство» и «специальные разрешения» в Крыму, в силу системы тотальной коррупции и бюрократии, а так же из-за политической позиции российской «власти» в регионе.

Как отмечало Управление Верховного комиссара ООН по правам человека (УВКПЧ) в своем тридцать первом докладе о ситуации с правами человека в Украине, основанном на работе Мониторинговой миссии ООН по правам человека в Украине (п. 104), в 2020 году «суды» Крыма приняли «решения» о «депортации» и «принудительном выдворении» не менее чем 178 человек, которые считаются «иностранцами» по иммиграционным «законам» РФ; в том числе это было 105 граждан Украины (93 мужчины и 12 женщин). Те граждане Украины, которым было «приказано» выехать из Крыма, не имели «паспортов РФ», не имели регистрации либо «прописки» на материковой части Украины, либо не подали заявку или не получили российский «вид на жительство», и, таким образом, считались «не имеющими права на проживание в Крыму» [2].

В течение 2019 из Крыма было депортировано более 360 человек, в первую очередь из Симферополя, Севастополя и Южного берега Крыма, в рамках целенаправленной политики «власти» РФ по «выдавливанию» неугодного им населения. Для этих целей так называемые «суды» в Крыму применяли, как правило, статью 18.8 Кодекса об административных правонарушениях РФ («Нарушение иностранцем режима проживания в РФ»). Но иногда так называемые «суды» применяли для такой депортации и статью 18.10 настоящего Кодекса («Незаконная трудовая деятельность иностранца в РФ»).

Некоторые такие случаи использовались российской государственной пропагандой для усиления языка ненависти против Украины, украинцев и граждан Украины. Например, в феврале 2018 года официальное российское медиа «Российская газета», издаваемое правительством РФ, опубликовало статью «23 украинских гастарбайтера были депортированы из Крыма», посвященную «наказанию» по вышеупомянутым статьям 18.8 и 18.10 группы робочих, привлеченных к реконструкции детского сада в поселке Новоозерное (Западный Крым) [3]. Даже термин «гастарбайтеры», ранее использовавшийся исключительно нацистским режимом в Германии, сам по себе показывает реальное отношение российской «власти» в трудовым правам украинских граждан. Итак, все такие граждане Украины в Крыму уязвимы к возможной депортации, и поэтому их работа используется как «незаконная», без каких-либо гарантий и с минимальными возможными выплатами. Поэтому таковая работа украинцев на территории собственного государства, незаконно оккупированной Россией, фактически становится специфической современной формой рабства.

Депортация жителей Украины с оккупированной территории Украины является нарушением норм международного гуманитарного права, это очередное военное преступление де-факто «власти» РФ, совершенное в Крыму. Отделение граждан Украины от семей в Крыму нарушает право на уважение частной и семейной жизни. Преследования жителей Крыма на оккупированной территории за отсутствие российских «документов» нарушает ряд международных норм. Отсутствие таких документов фактически стало признаком, по которому граждане Украины регулярно подвергаются дискриминации в Крыму, включая их трудовые права и свободу передвижения [14].

И в своем общении со специальным докладчиком ООН по токсичных веществ и правам человека доктором Маркосом А. Ореллана [4] АРК коснулась вопроса права человека на науку в контексте изучения динамики взаимосвязи между научным прогрессом, научной информацией, научно-политической взаимосвязью рисков, связанных с жизненным циклом опасных веществ и отходов, включая риски для права пользоваться преимуществами прогресса. Соответствующее заявление экспертов АРК было посвящено ситуации с токсическими загрязненими с расположенного в Северном Крыму химического завода «Крымский Титан» («TITAN»), который является крупнейшим производителем пигмента диоксида титана в Восточной Европе и расположен в Армянске, Крым.

АРК указала Докладчику, что после попытки аннексии Крыма Россией в 2014 году в Москве была зарегистрирована частная компания с ограниченной ответственностью «Титан Инвестиции», а само название завода было изменено на «Украинская химическая продукция», со сменой места регистрации компании из Армянска на Киев. Московская компания арендует завод «Украинская химическая продукция», а также – поставляет и экспортирует продукцию. В рамках этой деятельности с 2014 года возросло загрязнение почвы, атмосферы, подземных вод и вод залива Сиваш и Каркинитского залива Черного моря

Территории вблизи завода «Крымский Титан», а именно Каланчацкий и Чаплинский районы Херсонской области, а также города Армянск и Красноперекопск в Северном Крыму 23 августа 2018 были поражены вредным газом, диоксидом серы, который якобы поступал с водохранилища завода. Более 4 тысяч детей были эвакуированы российской де-факто «властью» из Армянска, а украинская власть утверждала, что в сентябре 2018 десятки людей обратились за медицинской помощью на материковой Украине [5]. Но завод не остановили и он в дальнейшем загрязняет окружающую среду без реакции российской «власти» в Крыму.

В отчете Специальному докладчику ООН по вопросам содействия и защиты права на свободу мысли и выражения госпожа Ирен Хан [6] Ассоциация сосредоточилась на основных вопросах дезинформации. Мы отметили, что выступления против Украины, украинцев и коренного крымскотатарского народа, как и против представителей всех иных этнических групп, кроме россиян, стали привычной чертой информационного ландшафта Крыма. Дезинформация распространяется на исторические события и текущие политические, социальные, экономические и экологические вопросы. При этом не допускаются альтернативные мнения, а те, кто их высказывает, подвергаются преследованиям и дискриминации. Тревожной тенденцией в 2020-2021 годах стало умышленное распространение в Крыму фальшивой информации об эпидемической ситуации в свете чрезвычайной ситуации с COVID-19.

Кроме контроля над медиа, российская «власть» Крыма использует услуги так называемых «независимых блогеров» и лиц влияния в социальных сетях и мессенджерах (таких, как «Telegram») для продвижения дезинформационных сообщений, генерируемых спецслужбами РФ. При этом блогеры, выражающие альтернативные мнения, притесняются всеми способами, в том числе путем депортации из Крыма, о чем свидетельствует пример Евгения Гайворонского [7], которого заставили покинуть полуостров.

АРК также общалась с Независимым экспертом ООН по защите от насилия и дискриминации на основе сексуальной ориентации и гендерной идентичности господином Виктором Мадригал-Борлозом [8]. Мы сообщили эксперту, что в 2013 году Россия приняла федеральный закон 135-ФЗ, дополнивший Кодекс об административных правонарушениях РФ статьей 6.21 «Пропаганда нетрадиционных сексуальных отношений для несовершеннолетних» с установлением штрафа в 100 000 рублей для физических лиц и до одного миллиона рублей для юридических лиц с возможной «административной высылкой из РФ» иностранцев, совершивших такое правонарушение [9].

Эти нормы применяются РФ в Крыму с прямым нарушением требований IV Женевской конвенции, запрещающей государству-оккупанту использовать собственное карательное законодательство касательно жителей оккупированной территории. Украина не имеет соответствующей нормы в собственном законодательстве и не предусматривает притеснений свободы сексуальной ориентации и гендерной идентичности на контролируемой территории. Мы указали Эксперту ООН на то, что российская «власть» не применяла в Крыму никакой политики, программ либо практики для различных сексуальных ориентаций и гендерных идентичностей, не проводила мероприятий, направленных на борьбу с насилием и дискриминацией на основе сексуальной ориентации и гендерной идентичности. Эти проблемы вообще запрещены для публичного обсуждения в Крыму.

Ассоциация также представила ответы на опросник Специального докладчика ООН по правам коренных народов господина Франциско Кали Цая [10], для его будущего отчета о состоянии коренных народов, проживающих в городских районах, который будет озвучен на 76-й сессии Генеральной Ассамблеи ООН. Представление АРК было посвящено положению коренных народов, включая крымских татар, крымских караимов и крымчаков в Крыму. Ассоциация сообщила Докладчику, что по возвращении крымских татар из мест депортации в 90-х годах большинство полученных ими земельных участков было сосредоточено в сельских районах Центрального Крыма, что привело к созданию «спутниковых» крымскотатарских поселений близ Симферополя и других городов. Однако сейчас экономический кризис в захваченном Крыму заставляет крымских татар переселяться в Симферополь. Это важно, поскольку именно Симферополь стал «пунктом назначения» большинства российских граждан, незаконно переселяемых российской «властью» в Крым, включая военных, чиновников, карателей и их семьи. Население города выросло с 300 000 в 2014 году до 500 000 в 2020 году и продолжает расти.

Однако инфраструктура Симферополя, включая системы водоснабжения и канализации, дорожную сеть, школы, детские сады, больницы, не удовлетворяет потребностей его полумиллиона жителей. В 2020-2021 годах халатный поход к городскому и региональному управлению российских «властей» вызвал системный водный кризис в Симферополе и в других населенных пунктах урбанизированных поселений крымских татар. Кроме того, хаотичная застройка жилых и нежилых зданий российскими коммерческими структурами, связанными с «властью», сопровождается не соблюдением любых минимальных  архитектурных стандартов и стандартов безопасности, разрушает уникальные ландшафты и создает риски для жителей городов Крыма.

В рамках уже проведенных мероприятий эксперты АРК считают, что текущая деятельность специальных докладчиков ООН, включая их визиты в Украину в том числе в Крым, будет способствовать сбору информации и позволит органам ООН составить впечатление «от первых рук» о ситуации с правами человека в регионе.

В то же время мы понимаем, что Россия проводит постоянную деятельность в структурах ООН по продвижению собственной «крымской повестки дня», что прямо противоречит требованиям международного права и реальным фактам, связанным с нарушениями прав человека в Крыму. Россия также может использовать механизмы специальных докладчиков для трансляции дезинформации о событиях в Крыму. Мы можем привести пример подготовки исследования «Слишком грязная, слишком мало, слишком много: глобальный водный кризис и права человека» Специального докладчика ООН по правам человека и окружающей среды г-на Дэвида Р. Бойда, где Россия уже подала абсурдное и ложное сообщение [11], но отчет нашей Ассоциации не был отражен Докладчиком среди других опубликованных отчетов неправительственных организаций [12].

Также существует риск того, что деятельность Специального докладчика ООН по негативному воздействию односторонних принудительных мер на реализацию прав человека, который сейчас готовит отчет о политике одностороннего санкционирования [13], может быть использована Россией для собственных нужд, а именно распространения фальшивых нарративов и попыток ослабить санкционную политику цивилизованных наций, связанную с проблемой Крыма.

1. https://www.ohchr.org/EN/Issues/Slavery/SRSlavery/Pages/OverviewMandate.aspx

2. https://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/31stReportUkraine-en.pdf

3. https://rg.ru/2018/02/13/reg-ufo/iz-kryma-deportirovali-23-ukrainskih-gastarbajtera.html

4. https://www.ohchr.org/EN/Issues/Environment/SRToxicsandhumanrights/Pages/Index.aspx

5. https://www.stopfake.org/en/accident-at-the-crimean-titan-chemical-plant-fifty-shades-of-official-russian-lies/

6. https://www.ohchr.org/EN/Issues/FreedomOpinion/Pages/OpinionIndex.aspx

7. https://telekritika.ua/bloger-evgenij-gajvoronskij-obzhaloval-reshenie-rossijskogo-suda-o-ego-deportaczii/

8. https://www.ohchr.org/EN/Issues/SexualOrientationGender/Pages/GenderTheory.aspx

9. https://rg.ru/2013/06/30/deti-site-dok.html

10. https://www.ohchr.org/en/issues/ipeoples/srindigenouspeoples/pages/sripeoplesindex.aspx

11. https://www.ohchr.org/Documents/Issues/Environment/EnvironmentWater/States/Russia.pdf

12. https://www.ohchr.org/EN/Issues/Environment/SREnvironment/Pages/EnvironmentWater.aspx

13. https://www.ohchr.org/EN/Issues/UCM/Pages/Call-for-submissions-UCM-Study.aspx

14. https://crimeahrg.org/ru/v-krymu-shtrafuyut-i-vydvoryayut-ukrainczev-ne-poluchivshih-rossijskie-pasporta/